T├╝rk E─čitim Rehberi

DE─×ERLER─░N MESLEK SE├ç─░M─░NE ETK─░S─░

├ťniversite s─▒nav─▒ yakla┼č─▒rken s─▒nav─▒n kendisi kadar stres kayna─č─▒ olan ÔÇťHangi mesle─či se├žmeliyim?ÔÇŁ sorusu ├Â─črenciler i├žin ├Âncelikli bir kayg─▒ kayna─č─▒d─▒r.

├ťniversite s─▒nav─▒ yakla┼č─▒rken s─▒nav─▒n kendisi kadar stres kayna─č─▒ olan ÔÇťHangi mesle─či se├žmeliyim?ÔÇŁ sorusu ├Â─črenciler i├žin ├Âncelikli bir kayg─▒ kayna─č─▒d─▒r. Bu sorunun cevab─▒ maalesef ekonomik korkular etraf─▒nda ┼čekillenmektedir. Bu noktada gencin kayg─▒s─▒ asl─▒nda ba┼čkalar─▒n─▒n sosyal ve ekonomik alg─▒lar─▒ ile ┼čekillenmektedir. Ba┼čka bir ger├žek ise e─čitimciler ve ebeveynler taraf─▒ndan s─▒kl─▒kla dile getirilen ÔÇťBu gen├žler bizler gibi de─čilÔÇŁ c├╝mlelerinin bu gen├žleri tan─▒mlamak i├žin kullan─▒lmas─▒na kar┼č─▒l─▒k, onlardan beklentiler hep klasik yakla┼č─▒mlar i├žinde ┼čekillenmektedir. Bu beklentiler ÔÇťSayg─▒n bir i┼či olsunÔÇŁ, ÔÇťMaa┼č garantisi olsunÔÇŁ, ÔÇťHer olas─▒l─▒kta ├žal─▒┼čaca─č─▒ bir i┼či olsunÔÇŁ k─▒saca ÔÇť─░┼čsiz kalmas─▒nÔÇŁ ba┼čl─▒─č─▒ alt─▒nda toplanabilir. Oysaki e─čitim sekt├Âr├╝nde herkesin a┼čina oldu─ču bu yakla┼č─▒mlar, mevcut gen├žlerin kayg─▒lar─▒n azaltmak bir yana kayg─▒lar─▒n─▒ daha da art─▒rmaktad─▒r. Asl─▒nda onlar─▒ ba┼čka bir d├╝nyan─▒n bekledi─či a├ž─▒kt─▒r. Onlar─▒n hem en iyi e─čitimleri almalar─▒n─▒ beliyoruz, hem de ald─▒klar─▒ bu e─čitimleri onlara dikilen kal─▒plar i├žinde yerle┼čtirmelerini bekliyoruz. Sonu├žta son ana kadar ÔÇťAcaba ben hangi mesle─či se├žersem mutlu olurum?ÔÇŁ sorusu ile dola┼čan gen├žlerden bilin├žli tercih yapmalar─▒n─▒ bekliyoruz. ├ťniversiteler ve sekt├Ârler bu i┼čte bir hata oldu─čunun ├žok fark─▒ndalar. ├ľ─črenciler i├žin ÔÇťkendini tan─▒maÔÇŁ ve ÔÇťkendine uygun meslek se├žimiÔÇť ise her ge├žen g├╝n zorla┼čmaktad─▒r. Bu zorla┼čman─▒n nedenleri aras─▒nda, g├╝n├╝m├╝zde uzmanla┼čman─▒n ortaya ├ž─▒kmas─▒ ve teknolojinin ilerlemesiyle meslek say─▒s─▒nda ya┼čanan ├Ânemli art─▒┼č ve farkl─▒la┼čma bulunmaktad─▒r. ├ľ─črenciler tercihlerini geleneksel yakla┼č─▒mlarla yaparken d├╝nya h─▒zl─▒ bir ┼čekilde ba┼čka bir y├Âne do─čru evrilmektedir. Bu evrilmenin en ├Ânemli yans─▒mas─▒ ise, art─▒k i┼č yapma bi├žimlerinin ve alg─▒s─▒n─▒n de─či┼čmesi yan─▒nda, i┼čini tutku ile yapmayanlar─▒n sistemden elenmesidir. Asl─▒nda bir├žok ├Â─črenci bunun fark─▒nda. Bu y├╝zden de ÔÇťBen ne i┼č yaparsam mutlu olurum olurum?ÔÇŁ sorusunu ├╝mitsizce sorgulamaktalar. Bu soruyu yan─▒tlarken temelde bak─▒lan, yetenek ve ilgi envanterleridir.

Burada kullan─▒lan bir├žok envanterin onlar─▒n sorunlar─▒n─▒ ├žok da ├ž├Âzmedi─či ortadad─▒r. ├ç├╝nk├╝ bir├žok alan bu envanterlerle onlara sunulurken, onlar─▒n i├žinden de bir se├žim yapmalar─▒ gerekmektedir. O zaman bu se├žim sistemi daraltabilmek ad─▒na ba┼čka bir enstr├╝mana daha ihtiya├žlar─▒ vard─▒r. Bu enstr├╝man─▒n ismi ise ÔÇťde─čerlerdirÔÇŁ. Yap─▒lan bir├žok tan─▒mlamada de─čer; karar verirken bireyin se├ženekler aras─▒ndan hangisine y├Ânelece─čine, davran─▒┼člar─▒ ve olaylar─▒ ├Ânem s─▒ras─▒na koymas─▒na yard─▒m eden kavramlar olarak tan─▒mlanm─▒┼čt─▒r. Genel olarak i┼če ait de─čerlerin neler olabilece─čine bakt─▒─č─▒m─▒zda ise, farkl─▒ yakla┼č─▒mlar olmakla birlikte yetene─či kullanabilme ve geli┼čtirme, yarat─▒c─▒l─▒k, ilgileri geli┼čtirme, i┼člerin ├že┼čitli olmas─▒, kazan├ž, d├╝zenli ve kararl─▒ bir ya┼čam s├╝rme, sosyal g├╝vence, ilerleme, ├╝n-┼č├Âhret sahibi olma, risk alma, liderlik, ba─č─▒ms─▒zl─▒k, i┼čbirli─či, toplumsal sayg─▒nl─▒k ve yar─▒┼čma yer almaktad─▒r.

Her meslek grubunun i┼če ait de─čerleri farkl─▒la┼čmakla birlikte, ki┼čilerin kendileri i├žin bunlar─▒n ne kadar ihtiya├ž oldu─čunu belirlemesi ├Ânemlidir. ├ľrne─čin; ├žal─▒┼čaca─č─▒ alanda insanlar─▒ yard─▒m etmek ve empati geli┼čtirmek onu o alan-da ba┼čar─▒l─▒ k─▒lmak i├žin gerekli ise ve ki┼či-nin ├Ânceli─či ekonomi ve g├╝├ž ise se├žti─či alanda ├žok da verimli olamayaca─č─▒ a├ž─▒k-t─▒r. Ya da ba─č─▒ms─▒zl─▒k gen├ž i├žin en ├Ânemli de─čer iken, se├žece─či alan ba─č─▒ms─▒zl─▒─ča izin vermiyorsa, ne kadar zeki olursan─▒z olun ya da ne kadar ileti┼čimi kuvvetli biri olursan─▒z olun bu i┼čten ├žabuk s─▒k─▒laca─č─▒-n─▒z ve savrulaca─č─▒n─▒z a├ž─▒kt─▒r. Bu y├╝zden ├Â─črencilerin tercih yapmadan ├Ânce ┼ču soruyu kendilerine sormalar─▒ ya da hayal etmeleri gerekir: ─░leride ├žal─▒┼čaca─č─▒m i┼č i├žin gerekli olan mesleki de─čerler neler ve ben bu de─čerlere sahip miyim? Bu sorunun cevab─▒ kendilerinin yetenek, ilgi ve zek├ólar─▒ ile ilgili olarak yapt─▒klar─▒ tan─▒mlamalar kadar de─čerlidir.

Bu noktada art─▒k ├╝niversitelere d├╝┼čen g├Ârevlerden birisi, bu tercih karma┼čas─▒na bir ├Âl├ž├╝de yard─▒mc─▒ olabilmek ad─▒na programlar─▒n mesleki de─čerleri ile ilgili ├žal─▒┼čmalara daha a─č─▒rl─▒k vermektir. Bununla beraber hem ara┼čt─▒rma alanlar─▒, hem de ├Â─črencilere yap─▒lan dan─▒┼čmanl─▒klarda ├Âncelikle yetenek, ilgi ve ki┼čilik ├Âzelliklerine ├Ânem verilirken, de─čerler konusu biraz daha g├Âz ard─▒ edilmektedir. Oysaki sistemin bu anlamda t─▒kand─▒─č─▒ ve gen├žlere kariyerleri ile ilgili se├žim yapt─▒r─▒rken ya da yapmalar─▒ ile ilgili yol g├Âsterirken karma┼čan─▒n ├ž├Âz├╝lemedi─či ortadad─▒r. Bu noktada, temelde ├Â─črencilere, sadece kendi ├Âzellikleri ├╝zerine de─čil mesleklerin de sahip oldu─ču de─čerler ├╝zerinde d├╝┼č├╝nmelerini tavsiye ederim.

Dr. Sevgi Kesim, Bo─čazi├ži ├ťniversitesi, Sosyolog, Davran─▒┼č Bilimleri Uzman─▒

Yorum Yap